YUGEN – PIĘKNO Z GŁĘBI

YUGEN – PIĘKNO Z GŁĘBI

Wernisaż: 4 września 2026, g. 18.00

Finisaż: 5 października 2026, g. 18.00

Galeria Pod Arkadami, Łomża

Kuratorka: Kaja Kozon

Artystki / artyści biorący udział w wystawie:
ELŻBIETA BANECKA
SŁAWOMIR BRZOSKA
DOROTA GRYNCZEL
JOANNA IMIELSKA
ALEKSANDRA JACHTOMA
ANDRZEJ KALINA
KAJA KOZON
ADRIANNA MAJDZIŃSKA
PAWEŁ NOCUŃ
PATRYK PALIWODA
ARKADIUSZ RUCHOMSKI
ANDRZEJ STRUMIŁŁO
JAN TARASIN
APOLONIUSZ WĘGŁOWSKI
RAJMUND ZIEMSKI
WOJCIECH ZUBALA

Zacznijmy od tego, że w świecie, w którym żyjemy, doświadczamy różnych jego wymiarów. Są doświadczenia, których nie można wypowiedzieć wprost. Można się jednak do nich przybliżyć. Dzieje się to za sprawą tzw. intuicji estetycznej. Według Nishidy Kitaro (Rekiskiteki Keisei, s. 309) „Intuicja estetyczna oznacza abstrakcyjne odzwierciedlenie teraźniejszości absolutnej”, Agnieszka Kozyra zaś w swojej książce (Estetyka Zen, s. 63) opisuje to tak: „W kulminacji intuicji estetycznej, Artysta tworzy, stając się swoim dziełem”. Wracając znów do Nishidy możemy przeczytać (Rekiskiteki Keisei, s. 325), że „Jedność tego, co psychiczne i tego co cielesne, jest przejawem tożsamości rzeczywistości zmysłowej i rzeczywistości samej w sobie”. Momentem znaczącym jest więc głębokie doświadczanie rzeczywistości, gdzie wrażliwość, intuicja i umysł przenikają rzeczywistość i Artysta przenosi swoje wnętrze w tzw. „Nie rzeczy”. Podobnie jak południowokoreańska grupa Dansaekhwa, Artyści skupiają się na samym procesie tworzenia, a nie tylko na odrzuceniu figuracji. Wyraz własnej ekspresji nastawiony jest na proces i fizyczny akt tworzenia.

Cytując słowa Park Seo Bo: „W rzeczywistości sztuka Dansaekhwa nie tyle skupia się na kolorze, ile na istocie samej akcji powtarzalnych gestów, które opróżniają i pielęgnują umysł malarza”. Prawdziwą sztukę postrzegam więc jako akt uczciwości względem siebie. Akt ten nie pozwala na jakiekolwiek zakłamanie. W innym wypadku, sztuka nie odnajduje swojego ujścia.

Wracając więc do tytułowego pojęcia yugen, które jest jedną z najważniejszych kategorii estetycznych kultury Japonii, wracamy do odczucia i dotknięcia subtelnej głębi, tajemniczej obecności rzeczy, której
nie można w pełni wyrazić słowami. Yugen nie jest tajemnicą wynikającą z braku poznania, lecz doświadczeniem nadmiaru znaczenia – chwilą, gdy widzialna forma otwiera przestrzeń dla tego, co niewidzialne. W tradycji estetycznej związanej z zen piękno często rodzi się z ograniczenia: z ciszy, prostoty, asymetrii, niedopowiedzenia i uważności. Pustka nie oznacza braku, lecz możliwość. Przestrzeń pomiędzy elementami – ma – staje się aktywnym miejscem, w którym może wydarzyć się doświadczenie. Prostota – kansō – nie jest uproszczeniem, lecz oczyszczeniem formy z tego, co niekonieczne. Wrażliwość wabi-sabi pozwala dostrzec wartość w przemijaniu, śladzie czasu i niedoskonałości. Gest enso – okręgu malowanego jednym ruchem pędzla – przypomina o jedności, chwili obecnej i niepowtarzalności działania. Poprzez ślad, gest, rytm, światło, materię, ciszę lub pustkę jesteśmy w stanie poczuć doświadczenie. To, co jest esencją dzieła często nie znajduje się w centrum obrazu. Pojawia się na jego brzeżach: w szczelinie poznania pomiędzy obecnością, a nieobecnością, pomiędzy tym, co zostało ujawnione, a tym, co pozostawiono w milczeniu.

Nie tworzą jednej szkoły.
Nie tworzą jednego pokolenia.
Nie tworzą jednej estetyki.

Wystawa „Yugen” nie jest próbą wskazania Artystów tworzących w nurcie sztuki zen. Ich twórczość powstawała w różnych kontekstach kulturowych, z których wyszli i rozwinęli swój sposób odczuwania siebie, świata, historii oraz ich wzajemnych relacji. Łączy ich szczególna wrażliwość: przekonanie, że obraz, obiekt czy znak mogą być nie tylko reprezentacją świata, lecz narzędziem jego głębszego doświadczania.
Bliskość do estetyki zen może być odgórną próbą klasyfikacji, której zadaniem jest rozpoznanie klucza dla postaw artystycznych.

Czy przyrównanie Uczestników tej wystawy do koreańskiej Grupy Dansaekhwa, tworzącej malarstwo monochromatyczne, byłoby niewłaściwym? Porównanie do tej grupy jawi mi się jako podejście
uwalniające szczerą postawę twórczą, jako postawę, której nie zatrzyma czas i miejsce.

Sztuka ta jest więc ponadczasowa, uniwersalna i piękna.

Kaja Kozon

Link do wydarzenia: https://fb.me/e/4Wg5ikaiT