Joanna Leciejewska i Kinga Ludek stworzyły Kołdrę terapeutyczną seniora

TULO – innowacyjne narzędzie terapeutyczne wspierające osoby starsze i osoby z chorobami neurodegeneracyjnymi

Premiera projektu TULO na wystawie „Razem” organizowanej w ramach festiwalu Gdynia Design Days w Pomorskim Parku Naukowo-Technologicznym Gdynia, w dniach 20–28 czerwca 2026.

Ekspozycja przygotowana przez Stowarzyszenie Projektantów Form Przemysłowych (SPFP) skupia się na relacji, dialogu i empatii między projektantem a użytkownikiem.

Projekt TULO: Joanna Leciejewska i Kinga Ludek 

Współpraca: Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu w ramach Akceleracji Innowacji Społecznej pn. „Kołdra terapeutyczna seniora” – Włącznik 2.0 z Prototypownią UAP pod kierownictwem Mateusza Wróblewskiego.

Projekt TULO stanowi próbę wypracowania nowego podejścia do projektowania terapeutycznego dla osób starszych – opartego na uważności wobec realnych doświadczeń użytkowników, ich potrzeb sensorycznych, emocjonalnych i funkcjonalnych oraz na wspieraniu pracy osób, które towarzyszą im na co dzień. 

Pierwszym etapem projektu było gromadzenie wiedzy o codziennym funkcjonowaniu osób starszych oraz o metodach pracy terapeutów i opiekunów. Proces obejmował wizyty w domach pomocy społecznej, stowarzyszeniach alzheimerowskich i placówkach terapeutycznych, obserwacje uczestniczące, rozmowy z personelem, analizę ankiet oraz konsultacje z użytkownikami.

Szczególną uwagę poświęcono potrzebom związanym z poczuciem bezpieczeństwa, regulacją emocji, stymulacją sensoryczną, aktywnością manualną oraz możliwością prowadzenia terapii zajęciowej. Już na tym etapie widoczna była potrzeba stworzenia rozwiązania wspierającego osoby o bardzo różnym poziomie sprawności i na różnych etapach choroby. Zebrane obserwacje stały się fundamentem dalszego procesu projektowego oraz podstawą do budowy kolejnych prototypów.

Projekt TULO rozwijany był poprzez trzy pełne iteracje badawcze i projektowe. Każdy etap rozpoczynał się analizą zgromadzonych danych, obserwacji i wniosków płynących z badań terenowych, a następnie prowadził do opracowania nowych rozwiązań i ich ponownej weryfikacji.

Proces miał charakter ciągły i ewolucyjny. Kolejne wersje projektu powstawały w odpowiedzi na rzeczywiste potrzeby użytkowników oraz doświadczenia terapeutów i opiekunów. Każda iteracja pozwalała doprecyzować założenia, eliminować rozwiązania mniej trafne oraz rozwijać te elementy, które wykazywały największy potencjał terapeutyczny i użytkowy. Szczególnie istotne okazały się obserwowane reakcje użytkowników. Osoby w bardziej zaawansowanych stadiach choroby spontanicznie obejmowały obiekt, wtulały się w niego oraz koncentrowały uwagę na fakturach i elementach sensorycznych. Użytkownicy bardziej aktywni wykorzystywali go natomiast jako narzędzie eksploracji, zabawy i terapii zajęciowej. Trzy iteracje pozwoliły stopniowo przejść od wstępnej koncepcji do rozwiązania wypracowanego wspólnie z przyszłymi użytkownikami oraz osobami wspierającymi ich na co dzień.

Proces rozwoju TULO obejmował przygotowywanie kolejnych modeli funkcjonalnych prototypów poddawanych testom w rzeczywistych warunkach użytkowania. Centralnym elementem prac była baza TULO – miękki, sensoryczny obiekt o nieregularnej, abstrakcyjnej formie, celowo odchodzącej od prostokątnej formy i skojarzeń związanych z klasyczną kołdrą. Jego kształt został zaprojektowany tak, aby nie narzucać jednego sposobu użytkowania, lecz umożliwiać różnorodne scenariusze terapii i aktywności. Również nazwa TULO została świadomie wybrana jako określenie otwarte i niedefiniujące funkcji obiektu. Zrezygnowano z odwołań do pojęcia „kołdry”, które mogłoby zawężać sposób postrzegania projektu, podczas gdy jego założeniem jest wspieranie wielu form terapii, aktywności i interakcji dostosowanych do indywidualnych potrzeb użytkowników. Prototypowanie dotyczyło zarówno samej bazy, jak i rozwijanego równolegle zestawu modułów oraz akcesoriów sensorycznych. Testowano proporcje obiektu, układ otworów, konstrukcję charakterystycznych ramion, rodzaje materiałów, faktury, hafty, systemy mocowania, a także różnorodne rozwiązania wspierające aktywność manualną i sensoryczną.

W trakcie trzech iteracji badawczo-projektowych powstało kilkadziesiąt prototypów, modeli roboczych i wariantów poszczególnych elementów, pozwalających zweryfikować decyzje projektowe w bezpośrednim kontakcie z użytkownikami, terapeutami i opiekunami.

Koleje badania i testy wykazały, że potrzeby użytkowników są znacznie bardziej zróżnicowane, niż zakładano na początku projektu. Obok funkcji wyciszających i dających poczucie bezpieczeństwa pojawiły się potrzeby związane z terapią zajęciową, stymulacją sensoryczną, ćwiczeniami manualnymi, komunikacją oraz wspieraniem pamięci. W odpowiedzi na te obserwacje projekt stopniowo ewoluował od pojedynczego obiektu do elastycznego systemu terapeutycznego. Wokół bazy TULO zaczęły powstawać kolejne moduły i akcesoria rozwijane wspólnie z terapeutami, opiekunami i użytkownikami. Każdy nowy element odpowiadał na konkretne potrzeby zaobserwowane podczas badań terenowych. Powstały system może być konfigurowany i rozwijany zależnie od stanu zdrowia użytkownika, rodzaju prowadzonych ćwiczeń oraz indywidualnych metod pracy stosowanych przez terapeutów. TULO zostało pomyślane jako rozwiązanie otwarte, pozostawiające przestrzeń do tworzenia nowych modułów, scenariuszy terapeutycznych i autorskich narzędzi wspierających terapię.

Fotografie: Danil Daneliuk