Elżbieta Raszeja | Ocalić od zapomnienia

Elżbieta Raszeja | Ocalić od zapomnienia – dziedzictwo architektoniczne i krajobrazowe wielkopolskich olędrów

Kiedy: 10.02, godz. 18.00

Miejsce: Galeria VA, Fundacja Pro Veritate et Arte, Al. Marcinkowskiego 26 (domofon nr 50)

Tradycyjne krajobrazy rolnicze i architektura wiejska, które do niedawna odznaczały się dużą trwałością i stabilnością, podlegają obecnie postępującej deformacji. Znikają charakterystyczne formy i elementy, związane z funkcją rolniczą, historyczne układy osadnicze są w trwały sposób przekształcane, pojawiają się obiekty pozbawione związku z otaczającym krajobrazem i oderwane od lokalnej tradycji budowlanej. Obserwowane dzisiaj tendencje można określić słowami: zmiana, przemijanie, zerwanie z przeszłością. Chcąc ocalić od zapomnienia ginące dziedzictwo architektoniczne i krajobrazowe wsi, trzeba nie tylko objąć ochroną jego zachowane jeszcze relikty, ale przede wszystkim zrozumieć jego znaczenie dla naszego współczesnego życia. Krajobraz, w którym żyjemy dzisiaj, jest zapisem historii życia przeszłych pokoleń. 

Kolejne etapy historii wsi tworzyły specyficzne formy przestrzenne i architektoniczne. Od końca XVI w. do pierwszej połowy XIX w. w różnych rejonach Polski prowadzona była tzw. kolonizacja olęderska – akcja osadnicza, związana z pozyskiwaniem trudnych do uprawy i wcześniej niedostępnych terenów podmokłych i leśnych, położonych przeważnie w dolinach rzek. Początkowo były one zasiedlane przez osadników pochodzenia holenderskiego, potem niemieckiego i polskiego, wyznania protestanckiego. Obszarem wówczas zasiedlonym, do dzisiaj wyjątkowo spójnym przestrzennie i kulturowo, są okolice Nowego Tomyśla w zachodniej Wielkopolsce. Utworzony tu charakterystyczny krajobraz kulturowy i specyficzne formy architektoniczne, utrwalane przez mądre, przemyślane działania kolejnych pokoleń olędrów aż do II wojny światowej, obecnie ulegają degradacji. 

O dziedzictwie architektonicznym i krajobrazowym wielkopolskich olędrów opowie Elżbieta Raszeja – architekt, profesor na Wydziale Architektury, Wzornictwa i Projektowania Interdyscyplinarnego Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu, kierownik Pracowni Projektowania Urbanistycznego i Planowania Przestrzennego, specjalista w zakresie architektury krajobrazu i planowania przestrzennego, autorka wielu opracowań i publikacji na temat krajobrazu i architektury wsi, wiceprezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polskich Architektów Krajobrazu, członek Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków w Poznaniu.

Wykład będzie wprowadzeniem do wystawy prezentującej prace wykonane w ramach międzynarodowych warsztatów dokumentacji tradycyjnej architektury wiejskiej VERNADOC, które odbyły się w lipcu i sierpniu 2023 r. w rejonie Nowego Tomyśla. Zaprezentowane zostaną również efekty rewaloryzacji 200-letniej zagrody olęderskiej w Nowej Borui oraz projekt adaptacji budynku gospodarczego na dom rekreacyjny, opracowany przez studentki i studentów Architektury UAP.